Navigeren zonder kompas: zo gebruik je de zon, maan en sterren om de weg te vinden

Een kleine cursus oriënteren zonder hulpmiddelen

Natuurlijk rijden we tegenwoordig overal blind naartoe op de uiterst precieze navigatie in onze auto. Maar als echte man kun je ook navigeren zonder techniek. En geloof ons, dat is nog leuk ook.

Eerder kon je meekijken met onze roadtrip naar de Zweedse wildernis. In onze ruige MINI Countryman reden we richting de nog ruigere Zweedse wildernis. Daar werden we door survivalgoeroe Dennis van Dokkum gedropt met enkel een kaart en een kompas.

navigeren zonder kompas
Foto: Tja, vind die auto maar eens terug zonder kompas (MINI Adventures)

Leuk en aardig, maar terwijl we onszelf met behoorlijk wat moeite navigeerden naar de juiste spot, dachten we: ‘wat nou als we ons kompas kwijtraken?’. Welnu, dan navigeer je gewoon zoals de Egyptenaren het deden: met de zon, maan, sterren en natuur. Hierbij de belangrijkste basistechnieken.

Zon en horloge

Het draait er natuurlijk om dat je weet waar het noorden is. Allereerst is het dus belangrijk om te weten waar de zon opkomt en ondergaat, iets wat je op de basisschool al leert. Nog één keer dan: de zon gaat op in het oosten en onder in het westen.

Om te bepalen waar het noorden is, richt je de kleine wijzer van een horloge op de zon. Het zuiden ligt in het verlengde van een denkbeeldige as in het midden tussen de 12 en de kleine wijzer.

navigeren zonder kompas

Voor deze techniek gebruik je als basis de GMT, waar de zon om 12 uur in het zuiden staat. Afhankelijk van waar je bent tel je daar dus een aantal uren bij op. Ben je in een GMT +1 zone, dan vind je het zuiden in het verlengde van de denkbeeldige as tussen de 1 en de kleine wijzer.

Zon en stok

Ook zonder een horloge kun je de zon gebruiken om te navigeren, zij het iets minder precies. Het enige wat je nodig hebt, is een stok. Deze techniek wordt afgeraden in poolgebieden (vanaf 60° noorder- of zuiderbreedte).

Steek een stok rechtop in de grond en markeer het punt waar de schaduw van de stok eindigt. Wacht nu ongeveer een half uur. Markeer weer het eindpunt van de schaduw en trek een lijn naar het andere eindpunt. Zo heb je grofweg een oost-westas bepaald. De lijn die daar haaks op staat is de noord-zuidas.

navigeren zonder kompas

Poolster

De Poolster staat in het noorden. Klaar. Maar deze ster eruit pikken is een tweede. Je vindt de ster via de Grote Beer, ook bekend als het steelpannetje.

De Poolster staat lineair in het verlengde van de voorkant van de steelpan. Reken daarbij vijf keer de voorkant van de steelpan als afstand tot de Poolster, zoals in het plaatje hieronder. Dit wordt ook wel de verbinding Beta genoemd.

navigeren zonder kompas

Maan

Met de maan kun je ook gemakkelijk bepalen waar het noorden is. Een volle maan staat op het Noordelijk halfrond om 12 uur ‘s nachts in het zuiden en vice versa.

Dan het ingewikkelde gedeelte. De halve maan na de volle maan (afnemende maan) staat om 12 uur ’s nachts in het oosten. En de halve maan voor de volle maan (wassende maan) staat om 12 uur ‘s nachts in het westen. Ezelsbruggetjes over de stand van de maan vind je hier.

Navigeren zonder kompas aan de hand van de natuur

En zelfs zonder hemellichamen kun je globaal de weg bepalen. Via bomen bijvoorbeeld. Bomen die redelijk vrij staan, dus niet middenin een bos, groeien krom in de richting van de meest voorkomende windrichting.

Ook kun je het aan de begroeiing zien. Planten en bomen groeien naar het licht. Op het noordelijk halfrond beweegt de zon over het zuiden. Aan de zuidkant hebben bomen dus meer begroeiing. Dit is een betrouwbare methode.

Mos

Een minder betrouwbaar hulpmiddel bij het navigeren zonder kompas, maar wel leuk om te weten, is mos. Mos heeft een vochtige ondergrond nodig. In Nederland groeit mos meestal aan de zuidwestkant, omdat de regen vanaf die kant het meest tegen de boom valt.

In zonnige gebieden met weinig regen, groeit mos meestal aan de noordkant, omdat vanaf daar het minste zonlicht komt.

Meer leuke content? Like ons op Facebook

In samenwerking met MINI

26-05-2017 - Alrik de Jong